Abolicja w Prawie wodnym – szansa na uregulowanie nielegalnych ujęć

Nowelizacja ustawy – Prawo wodne, która weszła w życie 18 sierpnia br., wprowadza szczególne, czasowe rozwiązanie umożliwiające legalizację urządzeń wodnych służących do poboru wód podziemnych, wykonanych bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego albo zgłoszenia wodnoprawnego. Wprowadzona regulacja może mieć istotne znaczenie nie tylko dla właścicieli takich urządzeń, lecz także dla sektora wodociągowo-kanalizacyjnego, w szczególności przedsiębiorstw eksploatujących ujęcia wód podziemnych, w przypadku których stan formalnoprawny urządzeń wodnych nie został dotychczas uregulowany.

Istotą wprowadzonych zmian jest art. 524a ustawy – Prawo wodne. Zgodnie z jego ust. 1 zwolnieniu z opłaty, o której mowa w art. 190 ust. 2 Prawa wodnego, podlega właściciel urządzenia wodnego do poboru wód podziemnych wykonanego bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego albo zgłoszenia wodnoprawnego do dnia wejścia w życie tego przepisu, jeżeli do dnia 31 grudnia 2027 r. złoży kompletny wniosek o legalizację tego urządzenia. Jednocześnie art. 524a ust. 2 przewiduje, że właściciel, który skorzysta z tej możliwości, nie podlega administracyjnej karze pieniężnej, o której mowa w art. 472aa ust. 1 pkt 2 Prawa wodnego, za wykonanie takiego urządzenia bez wymaganej zgody wodnoprawnej.

W praktyce rozwiązanie to umożliwia uporządkowanie sytuacji prawnej istniejących już urządzeń wykonanych bez wymaganej zgody wodnoprawnej, bez konieczności ponoszenia opłaty legalizacyjnej oraz bez ryzyka nałożenia administracyjnej kary pieniężnej pod warunkiem złożenia kompletnego wniosku w określonym przez przepisy czasie.

Z komunikatu wydanego przez Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie wynika, że wprowadzone zmiany mają na celu przede wszystkim rozwiązanie problemu nieewidencjonowanego poboru wód podziemnych. Ujawnienie i zalegalizowanie istniejących studni ma umożliwić dokładniejsze określenie rzeczywistej skali poboru wód podziemnych, co z kolei jest istotne dla ich właściwej ochrony i racjonalnego gospodarowania zasobami wodnymi, szczególnie w obliczu postępujących zmian klimatycznych oraz coraz częściej występujących okresów suszy. Ministerstwo Infrastruktury oraz Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie stawiają tym samym na potrzebę ograniczenia obciążeń administracyjnych oraz zmniejszenia kosztów związanych z legalizacją istniejących urządzeń wodnych.

Podobne rozwiązania funkcjonowały już w przeszłości w polskim prawie wodnym. Za przykład można wskazać art. 133 ustawy z dnia 24 października 1974 r. – Prawo wodne, zgodnie z którym urządzenia wodne istniejące w dniu wejścia w życie ustawy nie wymagały pozwolenia wodnoprawnego na ich wykonanie. Jednocześnie, zgodnie z art. 133 ust. 2, ich eksploatacja wymagała uzyskania pozwolenia wodnoprawnego w terminie 5 lat od dnia wejścia w życie ustawy. W praktyce regulacja ta oznaczała zatem czasowe „zalegalizowanie” istniejących urządzeń wodnych, przy jednoczesnym nałożeniu na ich właścicieli obowiązku uregulowania zasad ich dalszej eksploatacji w określonym terminie.

Mechanizm ten wykazuje istotne podobieństwo do rozwiązania wprowadzonego obecnie w art. 524a Prawa wodnego. W obu przypadkach ustawodawca, zamiast nakładać sankcje za istniejący stan niezgodny z aktualnymi wymogami formalnymi, stworzył szczególny mechanizm umożliwiający uporządkowanie sytuacji prawnej istniejących urządzeń wodnych. Różnica polega jednak na tym, że obecna regulacja ma bardziej wyraźnie abolicyjny charakter – pod określonymi warunkami przewiduje bowiem zarówno zwolnienie z opłaty legalizacyjnej, jak i odstąpienie od administracyjnej kary pieniężnej.

Wprowadzone zmiany stanowią zatem dla sektora wodociągowo-kanalizacyjnego realną możliwość zalegalizowania urządzeń wodnych wykonanych bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego albo zgłoszenia wodnoprawnego na preferencyjnych zasadach, tj. bez ponoszenia opłaty legalizacyjnej oraz bez ryzyka nałożenia administracyjnej kary pieniężnej. W praktyce nowe przepisy powinny skłonić przedsiębiorstwa do dokonania kompleksowego przeglądu dokumentacji dotyczącej eksploatowanych ujęć wód podziemnych, ze szczególnym uwzględnieniem urządzeń powstałych wiele lat temu, w przypadku których dokumentacja mogła ulec zagubieniu lub nie zachowała się w pełnym zakresie, a także tych, których status prawny może budzić wątpliwości w związku ze zmianami przepisów.