Taryfy: nowelizacja przepychana kolanem

Mimo negatywnego stanowiska samorządów prace nad nowelizacją trwają dalej. Projekt ustawy o zmianie ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków oraz ustawy Prawo wodne oraz ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach został formalnie 21 listopada 2025 r. skierowany do Stałego Komitetu Rady Ministrów. To ostatni etap przed przesłaniem projektu do parlamentu.

Niestety nowelizacja w zaproponowanym kształcie, zamiast uporządkować proces zatwierdzania taryf i przywrócić tę kompetencję w pełni gminom, tworzy system znacznie bardziej skomplikowany i nieprzyjazny dla przedsiębiorstw wodociągowo-kanalizacyjnych niż ten funkcjonujący dzisiaj.

Wszystkie uwagi, które poczyniliśmy na blogu w stosunku do poprzednich wersji projektu pozostają w dużej mierze aktualne, zwłaszcza te odnoszące się do podstawowych rozwiązań. Pisaliśmy o nich m.in. w publikacji Taryfy: kolejna wersja nowelizacji, kolejne wątpliwości.

Dla przykładu projekt nie tylko nadal zakłada obowiązkowy udział organu regulacyjnego (Dyrektora RZGW PGWWP) w procesie zatwierdzania taryf przewidujących wzrost powyżej tzw. „wskaźnika taryfowego” (suma 15 % oraz średnią wysokości inflacji z trzech ostatnich lat poprzedzających rok złożenia wniosku o zatwierdzenie taryfy), ale również prawo zwrócenia się w każdym wypadku przez organ wykonawczy gminy do organu regulacyjnego o opinię na temat taryf.

Aby przekonać gminy do poparcia projektu, na ostatnim etapie prac, dodano do niego dwie normy. Zgodnie z nimi, jeżeli organ wykonawczy gminy, a następnie rada gminy w całości przychylają się do oceny projektu taryfy przedstawionej przez Wody Polskie, nie muszą samodzielnie weryfikować wniosku przedsiębiorstwa. De facto zatem wykonywanie kompetencji przez organy gminy miało być iluzoryczne, za to nie wymagałoby od gminy żadnych nakładów czasu i pracy. Ciekawe tylko, że nikt nie zauważył, iż organy gminy bez własnej analizy wniosku raczej nie są w stanie stwierdzić, czy podzielają uwagi organu regulacyjnego.

Nawet ta zachęta nie przekonała jednak strony samorządowej. Jej przedstawiciele w Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego, w trakcie posiedzenia w dniu 26 listopada 2025 r., wydali negatywną opinię do projektu nowelizacji.

Zarzuty strony samorządowej skoncentrowały się na opisanym już utrzymaniu udziału PGWWP w procesie weryfikacji taryf oraz sformułowaniu w projekcie ustawy możliwości ustalania taryf progresywnych, które (zdaniem samorządowców) w swoich dalszych konsekwencja będą szkodliwe społecznie i trudne do zrealizowania.

Ten zarzut strony samorządowej również należy podzielić. Kolejne wersje „pierwszego m³ wody za złotówkę” jak żartobliwie można nazwać ten pomysł Ministerstwa Infrastruktury, są coraz bardziej skomplikowane, nieporadne i opłakane w skutkach.

Z systemu progresywnego wyłączone są podmioty gospodarcze, zatem wbrew twierdzeniom MI wielkie galerie handlowe, czy hotele spa zapłacą za wodę dokładnie tyle ile płacą dzisiaj. Za potencjalnie niższe koszty wody dla jednych gospodarstw domowych zapłacą (i to słono) wyłącznie inne gospodarstwa domowe.

Jest to zatem swoisty podatek od zużycia wody dla osób fizycznych i to płacony niekoniecznie przez najbogatszych obywateli. Czteroosobowa, niezamożna rodzina z dwójką małych dzieci zużywająca z oczywistych względów dużo wody (pranie, gotowanie, mycie), dopłaci prawdopodobnie do dobrze sytuowanego singla, który zmieści się w limicie zużycia wyznaczonym przez gminę. Co więcej, bardzo możliwe, że taka rodzina zapłaci za wodę więcej niż dzisiaj.

Do tego wprowadzenie taryf progresywnych wygeneruje mnóstwo dodatkowych kosztów i problemów organizacyjnych dla gmin i przedsiębiorstw.

Poza kwestiami fundamentalnymi projekt zawiera również mnóstwo drobniejszych niedoróbek, które będą odczuwalne w praktyce przede wszystkim dla samych przedsiębiorstw.

O tym, by nowelizacja eliminowała jakiekolwiek istniejące problemy interpretacyjne dotyczące wykładni i stosowania norm uzzw i przepisów wykonawczych (zwłaszcza tych tworzenia taryf) nie ma nawet mowy.

Nawet przeniesienie części norm z rozporządzenia taryfowego do ustawy okazało się dla autorów projektu wyzwaniem. Dlaczego np. definicje ceny za wodę i ściek oraz stawek poszczególnych opłat pozostały w rozporządzeniu, skoro ich rodzaje określać ma teraz ustawa (rozporządzenie będzie definiować pojęcia ustawy jako aktu wyższego rzędu, co jest niedopuszczalne).

Co więcej, z treści nowelizacji wynika, że stawka podatku VAT jest doliczana tylko do stawki opłaty za przekroczenie warunków wprowadzania ścieków przemysłowych do urządzeń kanalizacyjnych, a do cen i stawek opłaty abonamentowej już nie. Ponieważ nie jest to raczej ukryta próba zwolnienia należności za wodę i ścieki z podatku VAT, jest to po prostu zwykła niestaranność. Jak na projekt procedowany rok, raczej zawstydzające błędy.

Oczywiście, tak jak sądziliśmy, projekt „nowego” rozporządzenia taryfowego to tylko lifting aktualnego (będącego z kolei w zasadniczej części kalką poprzednich rozporządzeń począwszy od tego z roku 2002). Nadal nie poprawiono tabel i przepisów wywołujących kontrowersje w postępowaniach taryfowych, pozostawiono nakaz eliminowania skrośnego jednocześnie z jawnie sprzecznym z nim konceptem taryf progresywnych (dla których tworzenia nie przewidziano absolutnie żadnych rozwiązań kalkulacyjnych).

Nic z tych uchybień jak widać nie przeszkadza jednak Ministerstwu Infrastruktury w popieraniu swojego projektu. Czy błędy te zostaną wyeliminowane na etapie prac parlamentarnych? Czy głos samorządowców i branży zostanie wysłuchany, a przede wszystkim zrozumiany? Można mieć poważne wątpliwości. A tymczasem kolejne kłopoty branży to niestety zagrożenie dla znajdującej się w jej dyspozycji infrastruktury krytycznej, a także dla poziomu życia mieszkańców, środowiska  naturalnego i szans rozwojowych gmin.

Pełne teksty projektów nowelizacji i rozporządzenia taryfowego dostępne są na stronie internetowej Rządowego Centrum Legislacyjnego pod adresem: https://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12393351