Odszkodowanie za bezpodstawną odmowę skrócenia taryf

Nieprawidłowa decyzja o odmowie skrócenia taryf może wywołać dla przedsiębiorstwa niekorzystne skutki o charakterze majątkowym – uznał Naczelny Sąd Administracyjny w jednym z rozstrzygnięć z połowy ubiegłego roku. Kilka miesięcy później odnotowujemy, jak się wydaje pierwszy wyrok sądu powszechnego zobowiązujący Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie do zapłaty odszkodowania z tego tytułu. Czy rozstrzygnięcie będzie pierwszym kamieniem, który ruszy lawinę branżowych roszczeń wobec regulatora?

O wspomnianym stanowisku NSA z sierpnia 2025 r. informowaliśmy w publikacji pt. „Zatwierdzenie nowej taryfy nie czyni bezprzedmiotowym wcześniejszego postępowania skróceniowego”. W orzeczeniu tym, Sąd słusznie zauważył, że przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne ma interes prawny nie tylko w zakresie samego skrócenia okresu obowiązywania dotychczasowej taryfy, ale także w rozstrzygnięciu przez sąd administracyjny czy odmowa skrócenia taryfy była zasadna czy też nie. Nieprawidłowa decyzja o odmowie skrócenia taryf i zatwierdzenia nowych taryf, mogła bowiem wywołać dla przedsiębiorstwa niekorzystne skutki o charakterze majątkowym w okresie dalszego obowiązywania zatwierdzonej wcześniej taryfy.

Nie minęło wiele czasu, a w jednej z elektronicznych baz informacji prawnej, pojawił się wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 28 października 2025 r. (sygn. akt I C 564/24), który zapadł w sprawie z powództwa przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego przeciwko PGW Wody Polskie. W jego świetle, regulator został zobowiązany do zapłaty na rzecz przedsiębiorstwa kwoty w wysokości 180.605 zł wraz odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Pozew wniesiony został w maju 2024 r., a zgłoszone roszczenie opierało się na regulacji art. 417¹ § 2 zd. 1 k.c. w zw. z art. 417 § 1 k.c.

Zgodnie z przywołanymi przepisami Kodeksu cywilnego, za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa (art. 417 § 1 k.c.). W myśl zaś art. 417¹ § 2 zd. 1 k.c., jeżeli szkoda została wyrządzona przez wydanie prawomocnego orzeczenia lub ostatecznej decyzji, jej naprawienia można żądać po stwierdzeniu we właściwym postępowaniu ich niezgodności z prawem.

Jak zauważył Sąd Okręgowy w Warszawie: „Uzyskanie odszkodowania za tego typu zdarzenia oparte jest na takich samych przesłankach jak odpowiedzialność państwa za inne działania w zakresie imperium, czyli niezgodności z prawem działania lub zaniechania, wyrządzeniu szkody i związku przyczynowym między działaniem lub zaniechaniem a powstaniem szkody. Jako właściwe postępowanie, w którym możliwe jest uzyskanie prejudykatu, o którym mowa w art. 417¹ § 2 k.c. [tzn. wiążącego potwierdzenia wydania decyzji w sposób niezgodny z prawem – przyp. autora], wskazuje się w stosunku do ostatecznych decyzji administracyjnych, zarówno na drogę administracyjną (postępowania o wznowienie postępowania administracyjnego lub o stwierdzenie nieważności decyzji), jak i na drogę sądowo administracyjną.”. Jest to zresztą naturalna konsekwencja modelu kontroli sądowej decyzji administracyjnych. Sąd administracyjny nie może bowiem zatwierdzić taryfy, a jedynie dokonać oceny zgodności wydanej przez organ decyzji z przepisami prawa.

W przypadku analizowanej sprawy, wspomniany wyżej prejudykat stanowi wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 lipca 2023 r. (sygn. akt V SA/Wa 2006/22), mocą którego uchylona została decyzja Prezesa PGW Wody Polskie z dnia 22 czerwca 2022 r. (znak sprawy: KWT.70.40.2022) utrzymująca w mocy decyzję Dyrektora RZGW w Gliwicach z dnia 29 kwietnia 2022 r. (znak sprawy: GL.RZT.70.230.2021) w sprawie odmowy skrócenia okresu obowiązywania dotychczas obowiązującej taryfy i odmowy zatwierdzenia nowej taryfy.

Przyczyną uchylenia decyzji, w świetle uzasadnienia wyroku była w pierwszej kolejności błędna w ocenie WSA interpretacja przez organ przesłanek uzasadniających skrócenie taryf. Zdaniem Sądu znaczący wzrost cen energii, przy wysokim udziale energii w kosztach przedsiębiorstwa, stanowił uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 24j ust. 1 u.z.z.w., a przepis ten nie wymaga nadzwyczajnych czy trwałych okoliczności, tylko realnej, udokumentowanej zmiany warunków ekonomicznych. WSA w Warszawie uznał zatem, że organ błędnie przyjął zbyt rygorystyczne kryteria i odmówił skrócenia taryfy mimo spełnienia ustawowych przesłanek.

Ponadto, WSA zakwestionował pogląd Prezesa PGW Wody Polskie, że przedsiębiorstwo może kompensować wzrost kosztów wody przychodami z innych obszarów działalności, uznając, że narusza to nakaz eliminowania subsydiowania skrośnego.

Finalnie, Sąd dopatrzył się naruszeń proceduralnych, w tym m.in. nieprzeprowadzenia przez organ II instancji własnej, merytorycznej analizy sprawy, brak samodzielnej oceny ekonomicznej taryf oraz sporządzenie uzasadnienia w sposób ogólnikowy.

Oceniając powództwo o zapłatę odszkodowania, Sąd Okręgowy w Warszawie doszedł do przekonania, że wyrok WSA w Warszawie potwierdza bezprawność decyzji organu. Zgodnie z nim, zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy oraz przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Mając przesądzoną kwestię wadliwości decyzji administracyjnej, Sąd uznał powództwo o zapłatę odszkodowania za uzasadnione co do zasady. Rozstrzygnięcia wymagała jednak wysokość dochodzenia roszczenia. W tym zakresie SO w Warszawie zauważył, że: „Za szkodę należy zaś uznać każdy uszczerbek w dobrach prawnie chronionych określony różnicą pomiędzy aktualnym stanem majątkowym poszkodowanego, a tym stanem, jaki zaistniałby, gdyby nie nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę. Zgodnie z zasadą pełnego odszkodowania wyrażoną w art. 361 § 2 k.c. naprawienie szkody obejmuje straty, które poszkodowany poniósł, oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono.”.

W efekcie, wielkość szkody, a tym samym wysokość odszkodowania, Sąd ustalił poprzez porównanie cen pomiędzy taryfą obowiązującą, a nową taryfą, o której zatwierdzenie przedsiębiorstwo wnioskowało (w ramach skrócenia), opisując wyliczenia w następujący sposób: „W okresie od dnia 30 kwietnia 2022 r. (wydanie decyzji odmownej) do dnia 19 maja 2023 r. (ostatni dzień obowiązywania poprzedniej taryfy) sprzedaż wody w ramach dotychczasowej taryfy wyniosła 273357 m3 (…) zaś sprzedaż ścieków w ramach dotychczasowej taryfy wyniosła 175706 m3. Różnica pomiędzy ceną netto obowiązującą a skalkulowaną w taryfie z decyzją odmowną wyniosła 0,50 zł netto/m3 (woda) i 0,25 zł netto/m3 (ścieki). Szkoda jaką poniósł powód zatem została wyliczona poprzez iloczyn sprzedaży wody i różnicy ceny w taryfie (czyli 273357 m3 x 0,50 zł =136.678,50) oraz iloczyn sprzedaży ścieków i różnicy ceny w taryfie (czyli 175.706 m3 x 0,25 zł= 43.926,50 zł). Suma kwot 136.678,50 zł i 43.926,50 zł wyniosła zatem 180.605 zł.”.

Wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie jest nieprawomocny.